Słup energetyczny, linia wysokiego napięcia lub gazociąg na działce mogą ograniczać sposób korzystania z nieruchomości. Nie oznacza to jednak automatycznie, że właścicielowi przysługuje wynagrodzenie albo że przedsiębiorstwo przesyłowe korzysta z gruntu bez podstawy prawnej. Znaczenie ma przede wszystkim tytuł prawny przedsiębiorstwa, historia urządzeń oraz zakres korzystania z nieruchomości.
Czy przedsiębiorstwo przesyłowe musi mieć służebność?
Przedsiębiorstwo przesyłowe powinno dysponować odpowiednią podstawą prawną do korzystania z cudzej nieruchomości. Nie zawsze musi nią być jednak służebność przesyłu.
Tytuł prawny może wynikać z umowy zawartej z właścicielem, orzeczenia sądowego albo odpowiedniej decyzji administracyjnej. W określonych okolicznościach przedsiębiorstwo może również powoływać się na nabycie służebności przez zasiedzenie.
Dlatego sama informacja, że w księdze wieczystej nieruchomości nie ujawniono służebności, nie przesądza jeszcze o bezumownym korzystaniu z gruntu.
Istotne jest także rozróżnienie decyzji administracyjnych. Pozwolenie na budowę urządzeń przesyłowych nie stanowi samo w sobie tytułu prawnego do późniejszego korzystania z cudzej nieruchomości. Inne znaczenie może mieć natomiast decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości, wydana na podstawie odpowiednich przepisów wywłaszczeniowych.
Przed oceną zasadności roszczenia konieczne jest zatem ustalenie, czy przedsiębiorstwo dysponuje skutecznym tytułem prawnym, a jeżeli tak – jaki jest jego zakres.
Kiedy właściciel może żądać ustanowienia służebności przesyłu?
Zgodnie z art. 3051 Kodeksu cywilnego służebność przesyłu pozwala przedsiębiorcy korzystać w oznaczonym zakresie z cudzej nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem urządzeń przesyłowych.
Jeżeli przedsiębiorstwo odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel może – na podstawie art. 3052 § 2 k.c. – żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu.
Nie oznacza to jednak, że każda nieruchomość, na której znajdują się urządzenia, może zostać ponownie obciążona służebnością za wynagrodzeniem. Jeżeli przedsiębiorstwo ma już skuteczny tytuł prawny do korzystania z gruntu, trzeba najpierw ocenić jego charakter i zakres.
Istotna jest również treść ewentualnej służebności. Obejmuje ona nie tylko samo posadowienie urządzeń, lecz także określone uprawnienia związane z ich eksploatacją, konserwacją czy naprawą. Zakres tych uprawnień powinien odpowiadać rzeczywistym potrzebom korzystania z urządzeń.
Co zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r.?
W sprawie P 10/16 Trybunał Konstytucyjny zakwestionował wykładnię art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, która dopuszczała nabycie przez przedsiębiorcę przesyłowego lub Skarb Państwa, przed 3 sierpnia 2008 r., w drodze zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.
To istotne rozstrzygnięcie dla spraw dotyczących urządzeń wybudowanych przed wprowadzeniem do Kodeksu cywilnego odrębnej instytucji służebności przesyłu.
Przez wiele lat przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na utrwaloną w orzecznictwie możliwość zasiedzenia takiej służebności jeszcze przed 3 sierpnia 2008 r. W określonych sprawach skutkowało to oddaleniem roszczeń właścicieli nieruchomości.
Wyrok P 10/16 podważył konstytucyjność tej wykładni. Nie oznacza to jednak automatycznego rozstrzygnięcia wszystkich spraw dotyczących dawnych urządzeń przesyłowych.
Na 14 października 2026 r. wyrok został zamieszczony w zbiorze orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (OTK ZU A/2026, poz. 1), ale nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Okoliczność ta wywołuje istotne wątpliwości dotyczące jego skutków prawnych.
W orzecznictwie sądów powszechnych pojawiły się już rozstrzygnięcia odmawiające wznowienia prawomocnie zakończonych postępowań na podstawie P 10/16 właśnie z powodu braku jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Dlatego właściciel nieruchomości nie powinien zakładać, że wydanie tego wyroku automatycznie wyeliminowało każdy zarzut zasiedzenia podnoszony przez przedsiębiorstwo przesyłowe albo umożliwia wzruszenie wcześniejszego orzeczenia sądowego.
Czy przedsiębiorstwo nadal może powoływać się na zasiedzenie?
Tak. Samo zasiedzenie służebności przesyłu pozostaje instytucją przewidzianą w przepisach Kodeksu cywilnego.
Wyrok P 10/16 dotyczy określonej wykładni pozwalającej na nabycie przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Nie zakwestionował całej instytucji zasiedzenia służebności przesyłu funkcjonującej po tej dacie.
Przy ocenie zarzutu zasiedzenia znaczenie mają m.in. okres i charakter posiadania, dobra albo zła wiara oraz korzystanie z trwałego i widocznego urządzenia. Istotne mogą być również zmiany własnościowe dotyczące nieruchomości i przedsiębiorstwa przesyłowego.
Osobnym zagadnieniem pozostaje możliwość doliczania do okresu posiadania służebności przesyłu czasu korzystania z nieruchomości przed 3 sierpnia 2008 r. Także ten problem był przedmiotem wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego po wydaniu wyroku P 10/16, jednak jego ocena wymaga uwzględnienia opisanych wątpliwości co do skutków tych orzeczeń.
W konsekwencji odpowiedź przedsiębiorstwa, że nabyło służebność przez zasiedzenie, powinna zostać zweryfikowana. Nie wystarczy samo wskazanie daty wybudowania urządzenia ani ogólne powołanie się na wieloletnie korzystanie z gruntu.
Służebność przesyłu a wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości
W sprawach dotyczących urządzeń przesyłowych należy odróżnić dwa rodzaje roszczeń.
Pierwsze dotyczy ustanowienia służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem. Jego celem jest uregulowanie korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo na przyszłość.
Drugie może dotyczyć wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości bez skutecznego tytułu prawnego w okresie wcześniejszym. Podstawą jego oceny są przede wszystkim przepisy o rozliczeniach między właścicielem a posiadaczem rzeczy, w szczególności art. 224–225 oraz art. 230 Kodeksu cywilnego.
Są to odrębne zagadnienia, wymagające ustalenia właściwych przesłanek. Samo ustanowienie służebności przesyłu nie przesądza o zasadności roszczenia za wcześniejszy okres korzystania z gruntu.
W przypadku roszczeń dotyczących przeszłości trzeba również uwzględnić kwestie przedawnienia.
Jakie dokumenty powinien zgromadzić właściciel nieruchomości?
Punktem wyjścia jest ustalenie historii prawnej nieruchomości i znajdujących się na niej urządzeń.
Znaczenie mogą mieć księga wieczysta, akty notarialne, wcześniejsze umowy, dokumentacja geodezyjna oraz decyzje administracyjne dotyczące budowy i eksploatacji urządzeń.
Należy również ustalić, kiedy urządzenia zostały wybudowane, czy były przebudowywane lub modernizowane oraz jaki podmiot korzystał z nich w poszczególnych okresach.
W przypadku powoływania się przez przedsiębiorstwo na zasiedzenie szczególnego znaczenia nabiera możliwość odtworzenia chronologii korzystania z nieruchomości, w tym ustalenia daty objęcia posiadania i okoliczności, w jakich do tego doszło.
Przydatna może być również dotychczasowa korespondencja z przedsiębiorstwem, zwłaszcza dokumenty wskazujące podstawę, na której uzasadnia ono korzystanie z gruntu.
Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do żądania ustanowienia służebności przesyłu, wynagrodzenia za wcześniejsze korzystanie z nieruchomości lub podjęcia innych działań.
Od czego zacząć, jeśli na działce znajdują się urządzenia przesyłowe?
Obecność słupa, linii energetycznej czy gazociągu nie rozstrzyga jeszcze o prawach i obowiązkach właściciela nieruchomości oraz przedsiębiorstwa przesyłowego.
Istotne jest nie tylko ustalenie, kiedy urządzenie powstało, lecz także na jakiej podstawie przedsiębiorstwo z niego korzysta, jaki jest zakres ingerencji w nieruchomość oraz czy w przeszłości doszło do nabycia odpowiedniego prawa.
Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. stanowi ważny element tej analizy, ale nie zastępuje ustaleń dotyczących konkretnej nieruchomości.
Dlatego przed skierowaniem do przedsiębiorstwa żądania zapłaty warto zweryfikować dokumenty oraz możliwe podstawy prawne roszczeń. Pozwala to ocenić nie tylko zasadność dochodzenia wynagrodzenia, ale również ryzyka związane z ewentualnym postępowaniem sądowym.
Stan prawny na 14 października 2026 r.
Podstawa prawna: art. 49 § 1, art. 172, art. 224–225, art. 230, art. 285, art. 292 oraz art. 3051–3054 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795); wyrok TK z 2 grudnia 2025 r., P 10/16; postanowienie TK z 16 grudnia 2025 r., SK 106/22.




